Staalproducent Tata Steel Nederland ligt regelmatig onder een vergrootglas, als een van de grootste uitstoters van Nederland. Om hun CO2 terug te dringen, introduceerde het bedrijf het Groen Staal-plan. Daarmee is het bedrijf op weg naar 40% minder CO2-uitstoot in 2030 en CO2-neutrale staalproductie in 2045. Om dat te halen, wil het bedrijf ook meer schroot gaan bijmengen. Hiervoor is ongeveer 2 miljoen ton staalschroot nodig.
Tata Steel in IJmuiden is echte maakindustrie. Vanuit grondstoffen maken ze rollen staal. Voor deze productie heeft Tata Steel een terrein van ongeveer 750 hectare met daarop veertien verschillende fabrieken. Het bedrijf heeft een eigen opleiding. Wie deze opleiding volgt krijgt al betaald door Tata Steel, en wordt voorbereid op het werk in een bepaalde fabriek. Binnen die fabrieken zijn verschillende ploegen actief die een soort mini families vormen qua saamhorigheid en verbinding. Daarnaast werken er ook echt hele families in het bedrijf, waarbij de passie voor het werk over ging van ouders op kinderen en kleinkinderen. Maar binnen het bedrijf is inmiddels veel veranderd, en er komen nog vele veranderingen aan. Tata Steel werkt de afgelopen jaren steeds meer aan verduurzaming. Twee mensen die alles over dit proces kunnen vertellen, zijn energie strategie manager Antoinette Sol en programmamanager recycling Robert Stemmer.
Antoinette werkt inmiddels bijna drie jaar bij Tata Steel, en maakte die stap omdat ze graag wilde bijdragen aan duurzame industrie van de toekomst. ‘Een betere plek dan hier kon ik dan eigenlijk niet krijgen’, vertelt ze. ‘Ik hou me dus met name bezig met energie en dan ook specifiek elektriciteit.’ Robert Stemmer zit al wat langer bij Tata Steel. ‘Ik werk inmiddels 17 jaar hier. Ik ben begonnen met kolen, technoloog kooks- en gasfabriek en inmiddels ben ik programmanager recycling. Dus juist het proces om zo min mogelijk kolen gaan gebruiken en zoveel mogelijk schroot te gaan recyclen.’
Indrukwekkend
Volgens Robert is het maakproces bij Tata Steel alleen al zeer indrukwekkend om te zien. De wand van het kantoor is bekleed met een foto van de productie. ‘Die plakken die je daar ziet zijn op hun grootst 2,5 meter breed en 12 meter lang. Dus dan heb je het over plakken van 32 ton die continu uit die lijn gespuugd worden en die continu, terwijl ze er doorheen gaan, gewalsd worden. Bij ons zie je vanaf het begin van ons productieproces wat er gebeurt om staal te maken, Dat vind je alleen maar hier. En dat willen we ook blijven doen. Vandaar ook dat Tata werkt aan het Groen Staal Plan’, legt Robert uit.
Volgens Antoinette is de strategie van Tata Steel om een schoon, groen en circulair staalbedrijf te worden. ‘We hebben de afgelopen jaren al honderden miljoenen geïnvesteerd in een schone omgeving en daarvan wordt dit jaar de laatste installatie afgerond. Een van de voorbeelden is dat wij bijvoorbeeld een hele grote installatie hebben neergezet, die je kan voorstellen als een soort grote stofzuiger . Deze hebben wij geplaatst om de lucht schoner te maken,’ legt ze uit.
‘Dat gaan we anders doen’
‘Er zijn twee hoogovens in IJmuiden. In een hoogoven (zo’n 125 meter hoog) wordt ijzererts in de vorm van sinter of pellets samen met kooks (kolen die tot kooks worden gebakken in een Kooks- en gasfabriek) laag voor laag van bovenaf toegevoegd. Onderin de hoogoven is een temperatuur van zo’n 2.200 graden Celsius, waardoor het ijzererts wordt omgezet in vloeibaar ruwijzer. Dit is een proces waarbij veel CO2 vrij komt en dat gaan we anders doen in de nabije toekomst.’
Volgens het plan van Tata Steel, worden de hoogovens in de komende jaren vervangen. Zo vertelt Antoinette: ; In 2030 gaan we de eerste hoogoven en de Kooks- en gasfabriek 2 vervangen en dat doen we met twee nieuwe installaties. Eentje heet een DRI-installatie en daarin vindt de reductie (het proces waarbij ijzererts wordt gescheiden in metallisch ijzer) plaats in plaats van kolen wordt de ijzererts gereduceerd met inzet van aardgas. En later zodra beschikbaar en betaalbaar waterstof. Dat is afhankelijk van de betaalbaarheid en beschikbaarheid van de waterstof.
De tweede stap is een zogenaamde EAF. Dat is een elektrische oven en daar worden DRI en schroot gesmolten . En het mooie van dit proces, is dat het per kilo staal tot bijna 66% minder CO2 uitstoot gaat geven. Ook wanneer het volledig op gas draait. Dat zijn dus echt grote stappen in de CO2 reductie. Eerst is onze grootste hoogoven aan de beurt en de tweede zal enkele jaren daarna volgen.’
Tijdsdruk
Verduurzaming van een bedrijf kan niet van de ene op de andere dag gerealiseerd worden, weten ze ook bij de staalproducent. ‘Het liefst zouden we natuurlijk morgen, bij wijze van spreken, de hele weg naar CO2-neutraal hebben afgerond. Maar het duurt een lange tijd voordat je überhaupt stappen kan gaan nemen. Zowel op het gebied van de technische ontwikkelingen als met het rondkrijgen van alle vergunningen. En daarna moet er ook nog gebouwd worden. Daar gaat dus echt wel wat tijd in zitten’, vertelt Antoinette. Robert vult haar aan: ‘In Nederland zijn wij als bedrijf een van de grootste uitstoters. Daar zijn wij ons ook zeker van bewust. Als wij onze productie met zulke grote stappen schoner kunnen maken, dan heeft dat grote impact op de uitstoot in Nederland. Zo’n 5 miljoen ton CO2 gaan we verminderen.’
Tegenstanders van Tata Steel pleiten al langere tijd voor het sluiten van het bedrijf in IJmuiden. ‘Maar wat haal je daarmee? Inmiddels is wel bewezen uit allerlei statistieken dat wanneer je de ene fabriek sluit, de CO2 ergens anders wel weer de lucht in gaat’, zegt Robert. ‘Wij zijn elk jaar bezig met het zetten van stappen naar een groener proces.
Elk jaar is er een benchmark voor alle (hoogoven)staalbedrijven. En elk jaar staat Tata Nederland wel in de Top 5 waarvan meestal in de Top 3 en in 2023 zelfs een tweede plaats. Als je zou zeggen, we gooien Tata Steel vandaag dicht want het is nog niet groen genoeg, dan zet je een bedrijf weg dat juist veel doet aan die verduurzaming. Wij hebben 20 procent minder CO2 uitstoot dan de gemiddelde hoogoven elders in de wereld. Dus als dat wegvalt, dan wordt het staal wel elders geproduceerd, maar niet per se schoner.’
2 miljoen ton staalschroot nodig
Om tot een schonere productie te komen, mengt het bedrijf gerecycled staal bij. ‘Klassiek zaten wij altijd rond de zeventien procent schroot als aandeel van ons product. In 2023 en een groot deel 2024 was dat 20 procent. De bedoeling is om dit te laten doorstijgen naar 30 procent in 2030’, vertelt Robert. Volgens hem is de hoeveelheid gerecycled staal die je kan bijmengen afhankelijk van onder andere de producten waarvoor je het gebruikt. ‘Betonijzer kan in principe helemaal gemaakt worden van gerecycled staal. Als je kijkt naar hele buigzame toepassingen, dan zit je op dit moment aan een maximum van ongeveer 40 tot 50 procent. Maar dat maximum is dus niet altijd haalbaar’.
Voor het halen van de 30 procent bijmenging, heeft de staalproducent ongeveer 2 miljoen ton staalschroot nodig. ‘Een deel daarvan kunnen we terugwinnen uit onze eigen productie. Afgesneden stukken van een rol staal bijvoorbeeld. Maar dan blijft er nog 1,5 miljoen ton over die wij moeten inkopen. Dat halen we uit Nederland en omliggende landen. Schroot reist vaak niet zo ver.’
Goedkoop staal versus duurzaamheid
Net als veel recyclers, loopt ook Tata Steel tegen een aantal obstakels aan. Zoals steeds meer ingewikkelde wet- en regelgeving, maar ook de concurrentie van goedkoper staal uit bijvoorbeeld niet-Europese landen. Antoinette: ‘De industrie heeft het op dit moment redelijk zwaar. Ook buiten Nederland. Recent verscheen het rapport van Mario Draghi (voormalig president van de Europese Centrale Bank) over de toekomst van het Europese concurrentievermogen. Daarin stond ook dat Europa het lastig heeft om de productiviteit bij te benen in de wereld.
De industrie is ontzettend hard nodig voor je strategische autonomie In de wereld. Je wil die industrie hebben, omdat je anders ook afhankelijk wordt van andere landen.’ Volgens haar doen we er als Nederland ook elke keer weer een schepje bovenop qua duurzaamheid. ‘Enerzijds is dat goed, maar het heeft ook nadelen. Zo betaal je in Nederland vele malen meer voor je aansluiting op het elektriciteitsnet. In de jaren ’30 kan dat voor Tata Steel oplopen tot bijna 200 miljoen euro per jaar aan meerkosten.
Een ander voorbeeld is een extra CO2 belasting, indien de Europese CO2 prijs onder een bepaald bedrag zakt. Dat maakt het voor Nederlandse bedrijven niet makkelijk om te concurreren binnen Europa. Als niet-Europees staalbedrijf hoef je daardoor niet bijzonder efficiënt te zijn om Europeanen eruit te kunnen concurreren op gebied van prijs. En dat is wel wat er nu gebeurt. Ik begrijp echt dat we zo snel mogelijk willen verduurzamen in Nederland, maar uiteindelijk opereren we in een Europese- en in een wereldmarkt. En op het moment dat al onze concurrenten buiten Nederland en buiten Europa die hogere kosten niet hebben, dan is dat gewoon ontzettend pijnlijk. We moeten echt toe naar duurzaam beleid, dat is afgestemd met de Europese- en wereldmarkt en niet alleen binnen onze landsgrenzen. Alleen daarmee kan een bedrijf als Tata Steel voortbestaan en daarbij duurzaam staal produceren’.
Impact maken
Verduurzaming staat in Nederland hoog op de politieke agenda. Huishoudens moeten verduurzamen met bijvoorbeeld warmtepompen en daar wordt ook in geïnvesteerd. Maar volgens Robert kan Nederland nog slagvaardiger haar uitstoot reduceren. ‘Als wij één procent reduceren heeft dat meer impact dan dat er een aantal Nederlandse huishoudens een warmtepomp nemen. Maar dan moeten we wel de tijd, ruimte en financiering krijgen om die stappen te zetten.’
‘Grootste verandering van ons bedrijf ooit’
Eind 2024 diende de staalproducent de concept milieueffectrapportage (concept-MER) in bij de OD NZKG, voor het Groen Staal-plan. Hierin staat onder andere een CO2 reductie van ongeveer 40 procent in 2030. Het plan is volgens Tata Steel zelf ‘de grootste verandering van ons bedrijf ooit’.
Een MER is een document waarin wordt onderzocht wat de gevolgen van een plan, zoals het Groen Staal-project, zijn voor het milieu. Het rapport kijkt naar zaken zoals geur, stof, geluid en afval. Ook worden de milieueffecten in verschillende fases van het project beschreven, zoals de voorbereiding, de bouw en de periode waarin het project in werking is.
Dit rapport is belangrijk om een vergunning te kunnen krijgen. Op basis van de MER kan de overheid, in dit geval de Provincie, een besluit nemen over het project en vergunningen afgeven. Zo wordt ervoor gezorgd dat alle regels en voorwaarden duidelijk zijn vastgelegd.